Κατευθυντήριες Οδηγίες για την ασφαλή άσκηση της Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19

  • v.1.0.1
  • Δημοσίευση: 03 Μαΐου 2020
  • Τελευταία Επικαιροποίηση: 08 Μαΐου 2020

Εισαγωγή

Αγαπητοί συνάδελφοι,

Η πανδημία COVID-19 έφερε μεγάλες αλλαγές στην καθημερινότητα μας και αναπόφευκτα επηρεάζει και τον τρόπο άσκησης της ειδικότητας μας. 

Λόγω της φύσεως της Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής, οι αλλαγές που θα αναγκαστούμε να κάνουμε είναι σχετικά μικρές σε σχέση με άλλες ιατρικές και οδοντιατρικές ειδικότητες, οι οποίες πλέον αναγκάζονται να τηρήσουν πρωτόγνωρα για εκείνες πρωτόκολλα, τα οποία όμως εμείς τηρούμε εδώ και πολλά χρόνια. 

Σκοπός αυτών των κατευθυντηρίων οδηγιών, είναι να συνοψίσουμε την υπάρχουσα τεκμηρίωση εθνικών και διεθνών οργανισμών, να επικεντρώσουμε στα δεδομένα που ιδιαιτέρως μας αφορούν και τέλος να απαρτιώσουμε τις οδηγίες που όλοι πρέπει να ακολουθήσουμε ώστε η άσκηση της ειδικότητας μας -τόσο στο νοσοκομείο όσο και στο ιδιωτικό μας ιατρείο- να είναι ασφαλής τόσο για εμάς όσο και για τους ασθενείς μας. 

Λόγω της φύσεως της πανδημίας και της νέας επιστημονικής γνώσης που καθημερινά παράγεται σχετικά με τον νέο κορονοϊό, οι οδηγίες αυτές θα είναι αντικείμενο συνεχούς ανανέωσης και αναθεώρησης. 

Ευχόμαστε οι οδηγίες αυτές να σας βοηθήσουν να ανταποκριθείτε στο δύσκολο κλινικό σας έργο με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

Με συναδελφικούς χαιρετισμούς,

Το Διοικητικό Συμβούλιο της

Επαγγελματικής Ένωσης Στοματικών και
Γναθοπροσωπικών Χειρουργών Ελλάδος

Βασικές προφυλάξεις 

Στα μέτρα που πρέπει να εφαρμόζονται περιλαμβάνονται: μέτρα πριν από την έλευση του ασθενή στο χώρο υπηρεσιών υγείας, κατά την είσοδο του σε αυτόν, καθ΄ όλη τη διάρκεια της παραμονής του έως και τον καθαρισμό και απολύμανση του χώρου. 

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται για την προστασία των ατόμων που ανήκουν σε ομάδα υψηλού κινδύνου για σοβαρή νόσηση ή εμφάνιση επιπλοκών από τη λοίμωξη COVID-19 (π.χ. ηλικιωμένα άτομα και άτομα με υποκείμενα νοσήματα), συμπεριλαμβανομένου του προσωπικού. Με το σκεπτικό ότι κάθε ασθενής μπορεί να είναι δυνητικά μολυσμένος ή αποικισμένος από παθογόνο μικροοργανισμό που μπορεί να μεταδοθεί στο χώρο υπηρεσιών υγείας, οι βασικές προφυλάξεις πρέπει απαρέγκλιτα να εφαρμόζονται. Περιλαμβάνουν την υγιεινή των χεριών και την αναπνευστική υγιεινή, τη χρήση εξοπλισμού ατομικής προστασίας ανάλογα με τον εκτιμώμενο κίνδυνο, την ορθή διαχείριση αιχμηρών αντικειμένων, την αποκομιδή μολυσματικών υλικών, την καθαριότητα και την απολύμανση επιφανειών καθώς και την αποστείρωση του ιατρικού εξοπλισμού και του ιματισμού που χρησιμοποιείται στον ασθενή1(p19). 

Επίσης, οι ασθενείς δεν επιτρέπεται να συμπέσουν στο χώρο αναμονής. Αν αυτό είναι ανέφικτο, όπως σε περιπτώσεις ασθενών που περιμένουν συνοδό, θα πρέπει να είναι στο χώρο με μάσκα και σε απόσταση 2 μέτρων ο ένας από τον άλλο.

Σημειώνεται ότι η ορθή και συστηματική χρήση του κατάλληλου εξοπλισμού ατομικής προστασίας και η εφαρμογή της υγιεινής των χεριών είναι κρίσιμης σημασίας για τη μείωση της διασποράς των παθογόνων μικροοργανισμών.

Πριν την προσέλευση του ασθενούς

Συνιστάται να γίνεται λήψη ιστορικού σχετικά με τη νόσο COVID-19 πριν την προσέλευση του ασθενούς στο ιατρείο.

Υπόδειγμα ιστορικού 2:

  Τηλεφωνική επικοινωνία Στο ιατρείο
     / / 2020    / / 2020
Έχετε παρουσιάσει κάποιο από τα παρακάτω συμπτώματα τις τελευταίες 14 ημέρες;    
     1. Πυρετό Ναι ☐   Όχι ☐ Ναι ☐   Όχι ☐
     2. Δύσπνοια Ναι ☐   Όχι ☐ Ναι ☐   Όχι ☐
     3. Βήχα ή πόνο στο λαιμό Ναι ☐   Όχι ☐ Ναι ☐   Όχι ☐
     4. Κόπωση, πονοκεφάλους, γαστρεντερικά ενοχλήματα Ναι ☐   Όχι ☐ Ναι ☐   Όχι ☐
     5. Απώλεια γεύσης ή όσφρησης Ναι ☐   Όχι ☐ Ναι ☐   Όχι ☐
Έχετε έρθει σε επαφή με επιβεβαιωμένο κρούσμα COVID-19; Ναι ☐   Όχι ☐ Ναι ☐   Όχι ☐
Ανήκετε σε ευπαθή ομάδα; Ναι ☐   Όχι ☐ Ναι ☐   Όχι ☐

Σε περίπτωση θετικής απάντησης σε κάποια ερώτηση, εξετάζεται το ενδεχόμενο αναβολής της θεραπείας για 2 εβδομάδες.

Προετοιμασία χώρου αναμονής ιατρείου  

  • Τοποθετήστε αντισηπτικό χεριών σε εμφανές σημείο του ιατρείου .
  • Αφαιρέστε από το χώρο τυχόν περιοδικά, φυλλάδια, τηλεχειριστήρια κλπ 
  • Όλες οι επιφάνειες του χώρου αναμονής πρέπει να καθαρίζονται τακτικά με απολυμαντικό διάλυμα. Στις επιφάνειες περιλαμβάνονται γκισέ, τραπεζάκια, καρέκλες, διακόπτες, πόμολα, κρεμάστρες κλπ .
  • Τοποθετήστε συσκευασίες με χαρτομάντηλα για την εφαρμογή μέτρων αναπνευστικής υγιεινής (κάλυψη στόματος και μύτης κατά το βήχα ή φτάρνισμα) καθώς και δοχεία απορριμμάτων με καπάκι για την άμεση απόρριψή τους μετά τη χρήση . 

Κατά την προσέλευση του ασθενούς στο ιατρείο 

  • Ο ασθενής προσέρχεται φορώντας χειρουργική μάσκα.
  • Ο ασθενής απολυμαίνει υποχρεωτικά τα χέρια του με αλκοολούχο απολυμαντικό διάλυμα που έχουμε στη διάθεσή του στην είσοδο.
  • Κατά την παραμονή του ασθενούς στο χώρο αναμονής, τηρείται απόσταση 2 μέτρων μεταξύ αυτού και του προσωπικού.
  • Γίνεται θερμομέτρηση του ασθενούς. Ιδανικά να χρησιμοποιείται ανέπαφο θερμόμετρο υπερύθρων. Σε περίπτωση που δεν είναι διαθέσιμο, μπορεί να χρησιμοποιηθεί οποιοδήποτε εγκεκριμένο θερμόμετρο, αρκεί να γίνεται κατάλληλη απολύμανσή του πριν και μετά τη χρήση.
  • Η λήψη του ιστορικού για τη νόσο COVID-19 επαναλαμβάνεται κατά την προσέλευση του ασθενούς στο ιατρείο, ώστε να επιβεβαιώσουμε ότι δεν έχει επέλθει κάποια μεταβολή στο μεταξύ.
  • Αν πρόκειται για νέο ασθενή, η λήψη του γενικού ιατρικού ιστορικού του να γίνεται ηλεκτρονικά, ώστε να αποφεύγεται η χρήση χαρτιού και στυλό.
  • Να γίνεται ηλεκτρονική αποστολή ακτινογραφιών και άλλων απεικονιστικών ή παρακλινικών εξετάσεων.
  • Τα ραντεβού για εξέταση προγραμματίζονται τουλάχιστον ανά μία ώρα και τα ραντεβού για επέμβαση τουλάχιστον ανά 2 ώρες, ώστε να ελαχιστοποιείται η συνύπαρξη ασθενών στο χώρο αναμονής και να υπάρχει αρκετός χρόνος για αερισμό και απολύμανση των χώρων.
  • Εάν ο επόμενος ασθενής προσέλθει στο ιατρείο, ενώ ο προηγούμενος δεν έχει αποχωρήσει, του υποδεικνύουμε να περιμένει στο αυτοκίνητό του ή στον εξωτερικό χώρο. Αν αυτό είναι αδύνατο (π.χ. ασθενής ΑΜΕΑ), παραμένει στο χώρο αναμονής, τηρώντας απόσταση ασφαλείας τουλάχιστον 2 μέτρων.
  • Οι ασθενείς θα προσέρχονται χωρίς συνοδό. Εξαίρεση αποτελούν τα μικρά παιδιά και τα άτομα με ειδικές ανάγκες, όπου επιτρέπεται μόνον ένας συνοδός.
  • Σε περίπτωση που συνιστάται η αποχώρηση του ασθενούς με συνοδεία, ο συνοδός παραμένει εκτός του ιατρείου και παραλαμβάνει τον ασθενή από την εξώπορτα.
  • Εφαρμόζεται αυστηρή αναπνευστική υγιεινή
  • Ο ασθενής καλύπτει τη μύτη και το στόμα με χαρτομάντηλο κατά τη διάρκεια βήχα ή φταρνίσματος
  • Ο ασθενής εφαρμόζει υγιεινή χεριών μετά την επαφή με αναπνευστικές εκκρίσεις

Προστασία προσωπικού γραμματείας και  βοηθητικού προσωπικού 

  • Το προσωπικό της γραμματείας και το βοηθητικό προσωπικό πρέπει να φορά υποχρεωτικά χειρουργική μάσκα IR ή IIR.
  • Η μάσκα πρέπει να καλύπτει εντελώς το στόμα και τη μύτη.
  • Μετά την τοποθέτησή της απαγορεύεται να αγγίζουμε την πρόσθια επιφάνειά της.
  • Η μάσκα είναι μίας χρήσης και μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως 8 ώρες, αν δεν υγρανθεί εξωτερικά ή εσωτερικά.
  • Επιπρόσθετα, μπορεί να τοποθετηθεί διαχωριστικό γυάλινο ή plexiglass στο γκισέ της γραμματείας.
  • Να αποφεύγεται οποιαδήποτε φυσική επαφή των ασθενών με το προσωπικό της γραμματείας.
  • Να προτιμάται η πληρωμή με ανέπαφη χρεωστική ή πιστωτική κάρτα. Αν χρειαστεί να εισαχθεί PIN, να γίνεται απολύμανση του μηχανήματος POS αμέσως μετά τη συναλλαγή. Εναλλακτικά, να καλύπτεται το πληκτρολόγιο του POS με διάφανη μεμβράνη μιας χρήσεως. 
  • Σε περίπτωση που το προσωπικό της γραμματείας χρειαστεί να έχει συναλλαγή με μετρητά, να γίνεται χρήση γαντιών μιας χρήσης και στη συνέχεια επιμελημένο πλύσιμο των χεριών και χρήση απολυμαντικού.

Προστασία ιατρού και βοηθού

 
(Βλ. Παράρτημα 4)

1. Κλινική Εξέταση

Για την κλινική εξέταση τα προστατευτικά μέτρα που πρέπει να λαμβάνονται είναι τα εξής:

● Μάσκα χειρουργική IR ή IIR

● Μπλούζα με μακριά μανίκια

● Γάντια εξεταστικά μιας χρήσης

●  Προσωπίδα ή/και γυαλιά με πλευρική προστασία

Πριν την εφαρμογή και μετά την αφαίρεση των γαντιών να εφαρμόζεται υγιεινή των χεριών. 

2. Χειρουργικές επεμβάσεις υπό τοπική αναισθησία

  • Ο αριθμός των ατόμων στην αίθουσα επεμβάσεων πρέπει να είναι ο μικρότερος δυνατός. Η πόρτα της αίθουσας να παραμένει κλειστή.
  • Επιβάλλεται οι χειρουργικές επεμβάσεις να γίνονται με 4 χέρια, δηλ. Ιατρό και βοηθό και να γίνεται πάντοτε χρήση ισχυρής χειρουργικής αναρρόφησης, όπως, άλλωστε γινόταν πάντα στις επεμβάσεις Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής.
  • Προεπεμβατικά, πλύσεις στοματικής κοιλότητας με αντισηπτικό διάλυμα και χρήση σύριγγας από τον ιατρό με ταυτόχρονη χειρουργική αναρρόφηση. Να αποφεύγονται οι στοματοπλύσεις από τον ασθενή, που ενδεχομένως αυξάνουν το αερόλυμα.
  • Να περιορίζονται κατά το δυνατόν οι θεραπευτικές διαδικασίες που προκαλούν αερόλυμα.
  • Να γίνεται χρήση μέσων ατομικής προστασίας (ΜΑΠ). Συγκεκριμένα, να χρησιμοποιούνται 3,6
  • Μάσκα υψηλής αναπνευστικής προστασίας (Ν95, ΚΝ95, FFP3 ή FFP2). Η μάσκα τοποθετείται πριν την είσοδο στο χώρο θεραπείας και γίνεται fit-test για επιβεβαίωση της σωστής εφαρμογής της. Αναλυτικές οδηγίες για τις μάσκες υψηλής προστασίας θα βρείτε στο Παράρτημα 3.
  • Φόρμα ολόσωμης κάλυψης ή χειρουργική ρόμπα αδιάβροχη (όχι απαραίτητα αποστειρωμένη). Εάν δεν είναι διαθέσιμη αδιάβροχη ρόμπα, τότε συνιστάται η χρήση αδιάβροχης ποδιάς για προστασία από ενδεχόμενη διαβροχή της ρόμπας από βιολογικά υγρά. Το μέγεθος της χειρουργικής  ποδιάς να είναι κατάλληλο, ώστε να καλύπτει πλήρως τον γιατρό και το βοηθό ακόμα και όταν κάθονται ή σκύβουν.
  • Επάνω από την αδιάβροχη ρόμπα μπορεί να φορεθούν υγροαπωθητική ρόμπα (non-woven) με μακριά μανίκια ή/και πλαστική ποδιά έτσι ώστε να αφαιρούνται από ασθενή σε ασθενή (ειδικά στους ύποπτους) ή ανάλογα με το είδος των παρεμβάσεων.
  • Γάντια μιας χρήσης (αποστειρωμένα όταν απαιτείται).
  • Γυαλιά τύπου goggles με πλευρική κάλυψη
  • Προσωπίδα με εφαρμογή στο μέτωπο.
  • Κάλυμμα κεφαλής
  • Ποδονάρια
  • Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται κατά την εφαρμογή (donning) και αφαίρεση (doffing) των ΜΑΠ για την αποφυγή διασποράς (Βλ. Παράρτημα 1). Συνιστάται η ένδυση και η αφαίρεση να επιβλέπεται από δεύτερο άτομο ή να γίνεται μπροστά σε ολόσωμο καθρέφτη 6.
  • Πριν την εφαρμογή και μετά την αφαίρεση των ΜΑΠ να γίνεται υγιεινή των χεριών.
  • Η νοσηλεύτρια κίνησης πρέπει να φέρει όλα τα προβλεπόμενα ΜΑΠ και να παραμένει εντός της χειρουργικής αίθουσας καθ’όλη τη διάρκεια της επέμβασης. Σε διαφορετική περίπτωση, η κίνηση των αποστειρωμένων υλικών θα πρέπει να γίνεται σε απόσταση τουλάχιστον δύο μέτρων από την χειρουργική έδρα.
  • Μετά το πέρας της εξέτασης ή της επέμβασης και πριν την έξοδό του από το χώρο επεμβάσεων, ο ασθενής φορά και πάλι τη μάσκα του. 

Καθαρισμός του χώρου μετά την επέμβαση 

  • Μετά την επέμβαση, το προσωπικό εξακολουθεί να φορά τη μάσκα τουλάχιστον για 30 λεπτά, λόγω της πιθανής παραμονής σταγονιδίων.
  • Οι επιφάνειες με τις οποίες είναι πιθανό να ήρθε σε επαφή ο ασθενής απολυμαίνονται με διάλυμα υποχλωριώδους νατρίου ή άλλο κατάλληλο απολυμαντικό (Βλ. Παράρτημα 2).
  • Οι επιφάνειες του ιατρείου (πάγκοι, τραπεζίδιο Mayo, προβολέας κλπ) απολυμαίνονται με το κατάλληλο απολυμαντικό.
  • Τα αναλώσιμα μιας χρήσης (χειρουργικά πεδία, ρύγχη αναρροφήσεως κλπ) απορρίπτονται στα μολυσματικά απορρίμματα.
  • Η αφαίρεση του Ατομικού Εξοπλισμού Προστασίας θα πρέπει να γίνεται σε ασφαλές μέρος και σε απόσταση >2μ από τον ασθενή, π.χ. στο χώρο του ιατρείου (ή στον προθάλαμο, αν υπάρχει), μετά την μεταφορά του ασθενούς σε άλλο δωμάτιο. Αν δεν υπάρχει άλλο δωμάτιο, η αφαίρεση των ΜΑΠ και ο καθαρισμός του χώρου γίνεται μετά το πέρας της μετεγχειρητικής διαδικασίας και την παροχή μετεγχειρητικών οδηγιών.
  • Σε κάθε περίπτωση η μάσκα υψηλής αναπνευστικής προστασίας αφαιρείται εκτός του χώρου επέμβασης. Όλος ο Ατομικός Εξοπλισμός Προστασίας απορρίπτεται στα μολυσματικά απορρίμματα. Τα γυαλιά, οι ελαστομερείς μάσκες και οι προσωπίδες που πρόκειται να ξαναχρησιμοποιηθούν πρέπει να απορριφθούν σε ειδικό δοχείο και να ακολουθηθούν οι οδηγίες του κατασκευαστή για τον καθαρισμό, απολύμανση ή/και αποστείρωσή τους 16.
  • O μολυσμένος εξοπλισμός να ΜΗΝ ΑΓΓΙΖΕΤΑΙ με γυμνό χέρι, να ακολουθεί μετά την αφαίρεση κάθε είδους προστασίας υγιεινή των χεριών, να αφαιρείται η μάσκα τελευταία και να μην αγγίζονται οι βλεννογόνοι οφθαλμών, ρινός και στοματικής κοιλότητας με χέρια αν δεν έχει άμεσα προηγηθεί υγιεινή των χεριών.
  • Μετά την απομάκρυνση των μολυσματικών εργαλείων και ιματισμού, θα πρέπει να αερίζεται ο χώρος του ιατρείου, τουλάχιστον για 30΄. 

Χρήση Κλιματιστικών 

Σύμφωνα με την εγκύκλιο του Υπουργείου Υγείας, η χρήση των περισσοτέρων κλιματιστικών κρίνεται ασφαλής, εφόσον συνδυάζεται με συστηματικό φυσικό αερισμό των χώρων και την κατάλληλη ρύθμιση και συντήρηση των κλιματιστικών μονάδων.

Μετεγχειρητικές οδηγίες

Να προστίθεται στις μετεγχειρητικές οδηγίες το εξής:

«Σε περίπτωση που εμφανίσετε συμπτώματα λοίμωξης του αναπνευστικού (πυρετό, βήχα, πόνο στο λαιμό κλπ) μέχρι και 14 ημέρες μετά την επέμβαση ή την εξέταση, ενημερώστε αμέσως το ιατρείο».

Εάν ασθενής αναπτύξει συμπτώματα ή νοσήσει από COVID-19 μετά από την επίσκεψη στο ιατρείο, η λειτουργία του ιατρείου συνεχίζεται κανονικά εφόσον έχουν τηρηθεί όλες οι προφυλάξεις, οι κανόνες υγιεινής και τα Μέτρα Ατομικής Προστασίας για το προσωπικό 25

Εκπαίδευση του προσωπικού

Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η επικαιροποίηση της εκπαίδευσης του προσωπικού για τις ενδείξεις και το είδος του εξοπλισμού ατομικής προστασίας, τη διαδικασία εφαρμογής και αφαίρεσής του, την ορθή απόρριψη ή διαχείρισή του ανάλογα με τις οδηγίες του κατασκευαστή και τις διαδικασίες του χώρου του ιατρείου. Η εκπαίδευση κάθε μέλους του προσωπικού πρέπει να γίνει πριν έρθει σε επαφή με ασθενή και να είναι στοχευμένη, ανάλογα με την ειδικότητα του και το είδος των εργασιών που εκτελεί 8. 

Επιβεβαιωμένο κρούσμα COVID-19 σε μέλος του προσωπικού 

Σε περίπτωση που μέλος του προσωπικού βρεθεί θετικό στον SARS-CoV-2, το μέλος μπαίνει σε καραντίνα σύμφωνα με τις ισχύουσες οδηγίες του ΕΟΔΥ και ενημερώνεται ο ΕΟΔΥ για περαιτέρω ενέργειες (πχ ιχνηλάτηση).9 Εφόσον έχουν τηρηθεί οι κανόνες υγιεινής και όλα τα μέτρα ατομικής προστασίας, το υπόλοιπο προσωπικό παραμένει στην εργασία του και παρακολουθεί στενά την πορεία της υγείας του 9,25

Οδηγίες για επεμβάσεις υπό γενική αναισθησία

  • Οι ασθενείς που πρόκειται να υποβληθούν σε επέμβαση με γενική αναισθησία θα υπόκεινται υποχρεωτικά σε έλεγχο για SARS-COV-2 στα πλαίσια του προεγχειρητικού ελέγχου10.
  • Οι ασθενείς που είναι θετικοί θα πρέπει να υποβάλλονται μόνο σε επεμβάσεις που δεν μπορούν να αναβληθούν 10.
  • Οι ασθενείς θα πρέπει να ενημερώνονται και να συμμορφώνονται στους κανονισμούς επισκεπτηρίου – συνοδών της εκάστοτε μονάδας παροχής υπηρεσιών υγείας.
  • Ο ασθενής θα εισέρχεται στο χώρο του χειρουργείου με χειρουργική μάσκα. Σε ασθενείς που φέρουν ήδη μάσκα αναπνευστικής υποστήριξης, εκτεταμένο τραύμα στο πρόσωπο ή τον τράχηλο, ή είναι διασωληνωμένοι, εξυπακούεται ότι δεν έχει εφαρμογή το μέτρο αυτό.
  • Η χειρουργική ομάδα πρέπει να μην βρίσκεται στο χώρο κατά τη διασωλήνωση και αποσωλήνωση του ασθενούς 11.
  • Κατά τη διενέργεια της επέμβασης, ο αριθμός ατόμων που βρίσκονται στην αίθουσα θα πρέπει να είναι ο ελάχιστος δυνατός, η πόρτα της αίθουσας να είναι κλειστή και ο εξαερισμός της αίθουσας θα πρέπει να λειτουργεί συνεχώς. Επίσης, κατά τη διάρκεια της επέμβασης θα πρέπει να αποφεύγεται, όσο είναι δυνατό, η μετακίνηση  προσωπικού από και προς την αίθουσα χειρουργείου.
  • Η χειρουργική ομάδα θα πρέπει να στελεχώνεται από έμπειρους χειρουργούς ώστε να μειώνεται ο χειρουργικός χρόνος 11.
  • Το προσωπικό στην αίθουσα χειρουργείου, αν βρίσκεται σε απόσταση ως 2 μέτρων από τον ασθενή και η επέμβαση προκαλεί απελευθέρωση αερολύματος, θα πρέπει να φοράει επιπλέον του γνωστού χειρουργικού ιματισμού (κάλυμμα κεφαλής, αποστειρωμένα γάντια μιας χρήσης, χειρουργικά scrubs, ποδονάρια ή χειρουργικά υποδήματα):
  • Μάσκα υψηλής αναπνευστικής προστασίας (Ν95, ΚΝ95, FFP3 ή FFP2), η οποία τοποθετείται πριν την είσοδο στην αίθουσα χειρουργείου και γίνεται fit-test για επιβεβαίωση της σωστής εφαρμογής της.
  • Φόρμα ολόσωμης κάλυψης ή χειρουργική ρόμπα αδιάβροχη – υγροαπωθητική αποστειρωμένη, σε κατάλληλο μέγεθος
  • Γυαλιά τύπου goggles με πλευρική κάλυψη
  • Προσωπίδα με εφαρμογή στο μέτωπο που καλύπτει και το γένειο
  • Να προτιμάται η εξωστοματική προσπέλαση, όπου ενδείκνυται.
  • Να χρησιμοποιούνται αυτοκοχλιούμενες βίδες, αντί αυτών που χρειάζονται τρυπανισμό
  • Να προτιμάται η χρήση οστεοτόμων αντί εγγλυφίδων και να περιορίζεται στο ελάχιστο δυνατό ο καταιωνισμός των κοπτικών μέσων και η χρήση διαθερμίας11.
  • Μετά την αποσωλήνωση του ασθενούς, να τοποθετείται πάλι η μάσκα σε αυτόν, εφόσον είναι εφικτό.
  • Ο καθαρισμός της χειρουργικής αίθουσας θα πρέπει να ξεκινά 15’ μετά την έξοδο του ασθενούς από αυτή.

Βιβλιογραφία

Παράρτημα 1.
Οδηγίες εφαρμογής και αφαίρεσης των ΜΑΠ 

https://eody.gov.gr/wp-content/uploads/2020/03/PPE-donning-doffing.pdf

Παράρτημα 2.
Αντιμικροβιακοί παράγοντες κατά κορωνοϊών 

Αντιμικροβιακός παράγοντας  Συγκέντρωση  Ελεγμένος κορωνοϊός 
Αιθανόλη  70%  HCoV-229E, MHV-2, MHV-N, CCV, TGEV 
Υποχλωριώδες νάτριο  0.1-0.5%  0.05-0.1%  HCoV-229E  SARS-CoV 
Ιωδιούχος ποβιδόνη  10% (1%)  HCoV-229E 
Γλουτεραλδεϋδη  2%  HCoV-229E 
Ισοπροπανόλη  50%  MHV-2, MHV-N, CCV 
Χλωριούχο βενζαλκόλιο  0.05%  MHV-2, MHV-N, CCV 
Χλωριώδες νάτριο  0.23%  MHV-2, MHV-N, CCV 
Φορμαλδεϋδη  0.7%  MHV-2, MHV-N, CCV 

Παράρτημα 3.
Μάσκες Υψηλής Αναπνευστικής Προστασίας

Οι οδηγίες του ΕΟΔΥ1, του WHO13, του ECDC14 και του CDC15 είναι σαφείς σχετικά με την αναγκαιότητα χρήσης μασκών υψηλής προστασίας κατά τη διάρκεια χειρισμών που παράγουν αερόλυμα. Η παραγωγή αερολύματος κατά τη διενέργεια των περισσοτέρων ιατρικών πράξεων της Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής θεωρείται δεδομένη, οπότε η προμήθεια εξοπλισμού υψηλής αναπνευστικής προστασίας κρίνεται επιβεβλημένη.  

Οι διαφορές της απλής χειρουργικής μάσκας σε σχέση με τις μάσκες υψηλής αναπνευστικής προστασίας φαίνονται στον παρακάτω πίνακα :  

Οι μάσκες υψηλής προστασίας κατηγοριοποιούνται ανάλογα με το ποσοστό φιλτραρίσματος που προσφέρουν στον χρήστη (FFP1, FFP2/N95, FFP3/N99): 

Λόγω της μεγάλης έλλειψης που παρατηρείται παγκοσμίως σε χειρουργικές μάσκες FFP2 & FFP3 μιας χρήσεως, έχουν δημοσιευθεί πολυάριθμα άρθρα σχετικά με τη δυνατότητα απολύμανσης και επαναχρησιμοποιήσης τους 15,20. Αναλυτικές οδηγίες για την απολύμανση των μασκών αυτών μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα N95DECON.  

Λόγω των ελλείψεων αυτών, η χρήση επαναχρησιμοποιούμενων ελαστομερών μασκών αποκτά ιδιαίτερη αξία 16,17,19.  

Οι μάσκες αυτές, σε συνδυασμό με τα κατάλληλα φίλτρα, προσφέρουν προστασία έναντι του SARS-CoV-2 ανάλογη των χειρουργικών FFP2 και FFP3. Συνιστάται η χρήση φίλτρων P3 κλειστού τύπου (προστασία ανάλογη με FFP3), όπου το φίλτρο περικλείεται εξ’ολοκλήρου μέσα σε πλαστικό περίβλημα, επιτρέποντας έτσι την εύκολη και αποτελεσματική απολύμανση τους24. Η διάρκεια ζωής των φίλτρων αυτών σε συνθήκες πανδημίας είναι πολύ μεγάλη, αλλά κάποιες εταιρείες συνιστούν την αλλαγή τους μετά από ένα μήνα χρήσης, ανεξαρτήτως εάν έχει παρατηρηθεί πτώση της απόδοσης τους ή όχι 22,24. 

Για την ορθή εφαρμογή των μασκών υψηλής αναπνευστικής προστασίας, είναι απαραίτητο το ξύρισμα του προσώπου, τουλάχιστον στις περιοχές όπου εφαρμόζει η μάσκα. Ενδεικτικές μορφές ξυρίσματος που επιτρέπουν την χρήση αυτών των μασκών μπορείτε να δείτε στην παρακάτω εικόνα:    

Παράρτημα 4.
Ενδεδειγμένα ΜΑΠ ανάλογα με την κλινική πράξη

https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/878750/T2_poster_Recommended_PPE_for_primary__outpatient__community_and_social_care_by_setting.pdf